Ảnh thể thao đẹp thường rơi vào "khoảnh khắc đỉnh": lúc cầu thủ bật cao nhất, lúc bóng vừa chạm chân, lúc người về đích giơ tay. Muốn bắt được nó, người chụp phải hiểu môn thể thao để đoán trước, bấm sớm hơn mắt thấy khoảng hai phần mười giây, dùng tốc độ màn trập khoảng 1/1000 giây trở lên với môn bóng, và đứng đúng chỗ hành động sẽ xảy ra.
Khoảnh khắc đỉnh là gì
Hầu như mọi động tác thể thao có một điểm cao trào. Người nhảy cao lên tới đỉnh rồi rơi xuống; cánh tay vung tới tận cùng rồi đổi chiều; quả bóng đứng yên một thoáng trên đỉnh đường cong. Ở những điểm đó, vận tốc theo một hướng gần bằng không, nên chủ thể chậm nhất — dễ đóng băng nhất — và cũng là lúc tư thế đẹp, biểu cảm mạnh nhất.
Ngoài đỉnh vật lý, còn có đỉnh cảm xúc: nắm tay ăn mừng, cái ôm sau bàn thắng, gương mặt thất vọng của người thua. Nhiều nhiếp ảnh gia thể thao nói tấm ảnh nhớ đời của họ đến sau pha bóng, khi máy ảnh người khác đã hạ xuống.
Người chụp luôn trễ: bài toán thời gian phản ứng
Từ lúc thấy sự việc đến lúc ngón tay nhấn nút, người trẻ khoẻ mất khoảng 200–250 mili giây. Máy ảnh còn thêm độ trễ riêng giữa lúc nhấn và lúc màn trập mở — rất nhỏ ở máy ảnh chuyên nghiệp, lớn hơn ở nhiều điện thoại. Cộng lại, nếu đợi thấy đỉnh mới bấm, ảnh sẽ ghi một khoảnh khắc đã qua.
| Sự việc | Trong khoảng 0,2 giây | Hệ quả cho người chụp |
|---|---|---|
| Cú sút bóng mạnh | Bóng đã bay xa nhiều mét | Bấm khi chân bắt đầu vung, không phải khi thấy bóng đi |
| Người chạy nước rút | Đi được khoảng 2 mét | Canh trước một vị trí, chờ người vào đó |
| Cú đập cầu lông, bóng chuyền | Cả cú vung đã xong | Bấm từ lúc người chơi bật lên, giữ chụp loạt |
| Người nhảy tới đỉnh | Đã bắt đầu rơi | Bấm từ lúc rời đất |
Nghĩa là người chụp thể thao làm nghề dự đoán. Họ nhìn tư thế chuẩn bị, hướng mắt, nhịp chạy đà — những tín hiệu sớm giống như vận động viên đọc đối thủ — để bấm trước.
Cài đặt cơ bản theo từng loại cảnh
- Bóng đá, bóng rổ, bóng chuyền, cầu lông: 1/1000 – 1/2000 giây. Quả bóng, quả cầu và đầu vợt chuyển động nhanh hơn cơ thể nhiều.
- Chạy bộ, đạp xe đi ngang: 1/500 – 1/1000 để nét; hoặc 1/30 – 1/60 và lia máy theo để nền nhoè thành vệt, gợi tốc độ.
- Bơi lội: 1/1000 trở lên để đóng băng tia nước; chụp lúc vận động viên ngẩng đầu thở.
- Lấy nét: chế độ liên tục, vùng lấy nét nhỏ hoặc theo dõi chủ thể. Với khoảng cách đoán trước được (vạch đích, khung thành), có thể lấy nét sẵn vào điểm đó.
- Chụp loạt: loạt ngắn, bắt đầu trước đỉnh, giữ qua đỉnh.
- ISO tự động: trong nhà thi đấu ánh sáng thường yếu hơn mắt ta cảm nhận; chấp nhận ISO cao để giữ tốc độ.
Nhiều nhà thi đấu cấm đèn flash vì có thể làm vận động viên loá mắt giữa pha bóng. Hãy hỏi luật nơi bạn chụp, và đừng bao giờ dùng flash về phía thủ môn, người giao bóng hay vận động viên đang thi đấu.
Chọn chỗ đứng: một nửa bức ảnh
Ảnh thể thao hỏng nhiều nhất vì đứng sai chỗ: chỉ thấy lưng cầu thủ, hoặc hành động diễn ra ở đầu sân bên kia. Vài nguyên tắc:
- Đứng nơi hành động hướng về phía mình. Bóng đá: gần khung thành, góc chéo, để thấy mặt cầu thủ tấn công. Đua chạy: gần vạch đích hoặc khúc cua.
- Hạ thấp máy: chụp từ thấp lên làm vận động viên trông mạnh mẽ, cú bật cao hơn, nền là bầu trời thay vì khán đài lộn xộn.
- Nền gọn: né cột, biển quảng cáo, đám đông lộn xộn sau lưng chủ thể. Đổi vị trí vài bước có khi thay đổi cả bức ảnh.
- Ánh sáng ngoài trời: mặt trời sau lưng mình cho mặt vận động viên sáng; nắng xiên chiều muộn cho ảnh có chiều sâu.
Hiểu môn thể thao để đoán trước
Người hiểu môn chơi chụp tốt hơn người cầm máy xịn mà không hiểu. Vài ví dụ:
- Bóng đá: khi cầu thủ chạy đà đá phạt, chọn sẵn khung thành và người đá trong cùng khung hình. Khi có quả phạt góc, ngắm khu cấm địa nơi đánh đầu.
- Bóng chuyền: sau đường chuyền hai, người đập đã bật lên — bấm từ lúc chân rời sàn.
- Cầu lông: cú đập thường đến sau một quả cầu cao; khi thấy cầu bay bổng về phía người chơi tấn công, sẵn sàng.
- Chạy: người về đích hay ngẩng mặt, giơ tay trong một hai bước cuối — lấy nét sẵn ở vạch đích.
Xem trước vài trận, để ý các tình huống lặp lại, là cách luyện đoán trước rẻ nhất.
Ở giải phong trào và trận đấu của con em
Phần lớn người đọc sẽ chụp ở sân trường, sân phường, giải cơ quan chứ không phải sân vận động. Mấy điều nên biết:
- Đứng ngoài đường biên, không chen vào khu kỹ thuật, không cản tầm nhìn của trọng tài và khán giả khác.
- Điện thoại hợp nhất với cảnh gần: trận đấu của trẻ nhỏ, khoảnh khắc ăn mừng, đội hình chụp chung. Pha bóng xa thì ống kính điện thoại phóng to sẽ kém nét.
- Chụp cả những thứ quanh trận: đôi giày lấm bùn, tay đan nhau trước giờ đá, chai nước, ánh mắt huấn luyện viên. Bộ ảnh có cả khoảnh khắc nhỏ kể chuyện hay hơn mười tấm pha bóng.
- Đăng ảnh trẻ em lên mạng thì hỏi ý phụ huynh các em khác trong ảnh.
Góc nhìn hôm nay: bài tập "bấm trước"
Ra một sân bóng rổ hoặc sân bóng chuyền phong trào, ngồi ở biên với điện thoại hoặc máy ảnh:
- Chọn một động tác lặp lại nhiều: cú ném rổ, cú phát bóng.
- Chụp đơn (không loạt) 20 lần, cố bắt đúng lúc bóng rời tay.
- Xem lại và đếm: bao nhiêu tấm trễ, bao nhiêu tấm sớm. Hầu hết người mới sẽ thấy phần lớn là trễ.
- Chụp thêm 20 lần, lần này bấm khi đầu gối người ném bắt đầu duỗi ra — một tín hiệu sớm.
Tỉ lệ tấm trúng thường tăng rõ ở lượt hai. Bạn vừa tự thấy điều các nhiếp ảnh gia thể thao biết: mắt nhìn tín hiệu sớm quan trọng hơn ngón tay nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ảnh thể thao cần tốc độ màn trập bao nhiêu?
Với các môn bóng như bóng đá, bóng chuyền, cầu lông, thường cần khoảng 1/1000 đến 1/2000 giây. Chạy bộ, đạp xe cần khoảng 1/500 đến 1/1000. Muốn ảnh có cảm giác tốc độ, dùng 1/30–1/60 và lia máy theo người.
Khoảnh khắc đỉnh trong ảnh thể thao là gì?
Đó là điểm cao trào của một động tác, như lúc người nhảy lên cao nhất hay lúc chân chạm bóng. Ở thời điểm đó chủ thể chuyển động chậm nhất theo một hướng nên dễ đóng băng, và tư thế, biểu cảm thường mạnh nhất.
Vì sao chụp thể thao hay bị trễ khoảnh khắc?
Vì người chụp mất khoảng 200–250 mili giây từ lúc thấy đến lúc bấm, cộng thêm độ trễ của máy. Cách khắc phục là đoán trước dựa vào tín hiệu sớm như tư thế chuẩn bị, rồi bấm sớm và chụp liên tiếp qua đỉnh.
Có được dùng đèn flash khi chụp thi đấu trong nhà không?
Nhiều nhà thi đấu cấm flash vì có thể làm vận động viên loá mắt. Hãy hỏi ban tổ chức, và trong mọi trường hợp không bắn flash về phía vận động viên đang thi đấu. Thay vào đó, tăng ISO để giữ tốc độ màn trập.
Chụp thể thao bằng điện thoại được không?
Được, nhất là cảnh gần như trận đấu của trẻ nhỏ, khoảnh khắc ăn mừng và ảnh đội. Đứng gần, ra chỗ sáng, dùng ống kính chính và chụp liên tiếp. Pha bóng xa thì điện thoại khó cho ảnh nét.
